Toelichting op het werk

Toen ik nog niet zo lang in Nederland woonde, gaf een vriend me een fotocamera cadeau. Tijdens een daaropvolgend bezoek aan mijn ouders in Rusland nam ik foto's van geliefde gezichten en plaatsen, om tenminste íets van ze mee naar Nederland te kunnen nemen en het gemis aan hen enigszins te verlichten. Mijn ouders; mijn vrienden; bepaalde uitzichten. Ook probeerde ik iets vast te leggen van de absurditeit en chaos die het leven in Rusland kenmerken. Deze beelden werden mij iedere keer dat ik ze bekeek of aan anderen liet zien dierbaarder en fotografie bleek een verslavende werking op mij te hebben.

Je vaderland fotograferen terwijl je elders woont heeft zijn voor- en nadelen; ik ben een insider met een nieuw, ander perspectief, maar ik moet ook voortdurend opletten dat ik niet verval in exotische clichés – en voor het gevaar der sentimentaliteit.

In deze beginperiode probeerde ik beelden als verhalen te maken; ik wilde dat ze voor zichzelf zouden spreken, zonder dat ik iets over ze zou moeten zeggen. Maar gaandeweg begon mijn werk – wat het inmiddels was geworden – te veranderen. Op de kunstacademie had ik me de kunst van het afdrukken eigen gemaakt, en zo begonnen, naast het verhalende element, aspecten als compositie en kleur een steeds belangrijkere rol te spelen. Met de vorm veranderde het karakter van mijn werk, het werd stemmiger, meer atmosferisch van aard, meer poëtisch, zo u wilt. Momenteel wil ik vooral mooie foto's maken, volgens de esthetische ideeën die ik in de loop der jaren heb ontwikkeld: minimale beelden met een heldere compositie en expressieve kleuren.

De plaats van handeling doet er steeds minder toe. Nog steeds fotografeer ik het liefst in Rusland, maar nu om een andere reden: mijn ouders en Russische vrienden ken ik zó goed, dat ik niets in scène hoef te zetten om te krijgen wat ik wil. Ik weet precies wanneer het licht in mijn ouders' woonkamer op zijn mooist is – het enige dat ik hoef te doen is wachten op het juiste moment.

Mijn favoriete foto op dit moment is het ‘Uitzicht uit het keukenraam': het uitzicht waarmee ik opgegroeid ben is zo constant dat het welhaast abstract voor me is geworden – als een woord dat, wanneer je het te vaak herhaalt, zijn betekenis verliest en een abstract geluid wordt.

Mijn doel is niet de realiteit weer te geven, maar een fictieve wereld te creëren die mijn gedachten verbeeldt. Hoe beter ik iets ken, hoe beter ik het in mijn kunst kan vormgeven. Pas nu, nu ik Nederland écht goed begin te kennen, heb ik het gevoel dat het een plaats in mijn werk zal krijgen.

Toelichting op de opdracht

Mijn reden om in te gaan op de opdracht is een persoonlijke. Toen ik naar Nederland kwam om te studeren, was ik gelukkig nergens voor op de vlucht. Niet iedereen is zo fortuinlijk.

Voor mensen wiens missie het is zoveel mogelijk controle over het leven te hebben, is de situatie waarin vluchtelingen zich bevinden moeilijk voor te stellen. De noodzaak en de moed hebben om je vertrouwde omgeving te verlaten voor onzekerheid – en wellicht later gedwongen zullen zijn dit weer te doen.

Ik heb negen jaar ervaring met visa en verblijfsvergunningen, ik ben vertrouwd met het zitten-op-je-koffer gevoel: de verlammende onzekerheid over je toekomst; de angst om te zeer te hechten aan mensen en plaatsen omdat de beslissing of je zult kunnen blijven of niet, door iemand anders dan jijzelf gemaakt wordt.

Toelichting op het werk voor ‘Het Tweede Huis?'

Deze foto's mogen op het eerste gezicht snapshots lijken, zelf zie ik ze als portretten van mijn personages, waarbij ik het compositorisch idee heb toegepast dat Rembrandt gebruikte in “de Nachtwacht”- dit om verhalende karakter van de foto's te versterken.

Hoewel ik geen optimist ben (over het menselijke natuur) kies ik bewust voor positieve feel good momenten om af te beelden. De reden hiervoor is mijn bewondering voor mensen die altijd het beste van hun leven weten te maken, zelfs in de meest moeilijke omstandigheden – de natuurlijke drang naar geluk. Voor “Het Tweede Huis?” heb ik foto's gemaakt van mijn internationale vriendengroep in Antwerpen.

Motivatie van de selectiecommissie:

De fotografie van de in Nederland gevestigde Russin, Ksenia Galiaeva, doet meteen aan het medium film denken. Haar foto's lijken stilstaande ‘bewegende' beelden, bijna alsof het stills betreft. De warme kleuren en het diffuse, zachte licht van haar werk nemen de kijker meteen voor zich in. Het anekdotische aspect is van groot belang: de beelden verwijzen naar een gebeurtenis maar onthullen niet direct de feiten. Dit onthullen en verhullen levert een spanningsveld op: de foto's gaan over de werkelijkheid en het verhaal over de werkelijkheid, fictie en non-fictie. De kijker krijgt niet direct grip op de beelden. Daarmee past Galiaeva's werk goed bij asielzoekers: bij hun lopen de werkelijkheid en de beeldvorming hierover in de media nogal eens door elkaar, en blijven de verhalen voor buitenstaanders ongrijpbaar.